పూరీ జగన్నాథుని అద్భుత లీల: రథయాత్రకు ముందు స్వామివారు ఎందుకు అనారోగ్యానికి గురవుతారో తెలుసా?
ప్రపంచ ప్రసిద్ధి చెందిన పూరీ జగన్నాథుని రథయాత్ర గురించి మనం ఎన్నో అద్భుతాలు వింటుంటాం. కానీ రథయాత్రకు ముందు జరిగే ఒక వింతైన ఘట్టం గురించి తెలిస్తే మాత్రం ఎవరైనా ఆశ్చర్యపోవాల్సిందే. సకల చరాచర సృష్టిని కాపాడే ఆ భగవంతుడు అనారోగ్యం బారిన పడటం, ఆయనకు మందులు ఇచ్చి విశ్రాంతి కల్పించడం పూరీ ఆలయంలో మాత్రమే కనిపించే ఒక అపురూపమైన దృశ్యం. దేవుడికి జబ్బు చేయడం ఏమిటి అనే సందేహం రావచ్చు, కానీ ఇక్కడే పూరీ జగన్నాథుని తత్వంలోని అసలైన అందం దాగి ఉంది. పూరీలో జగన్నాథుడిని కేవలం దూరంగా ఉండి కోరికలు తీర్చే దేవుడిలా కాకుండా, మన ఇంట్లో ఒక ఆత్మీయ కుటుంబ సభ్యుడిలా భావిస్తారు. ఆయన నిద్రలేస్తాడు, స్నానం చేస్తాడు, భోజనం చేస్తాడు, అనారోగ్యానికి గురవుతాడు, మళ్లీ కోలుకుంటాడు కూడా.
ప్రతి సంవత్సరం జ్యేష్ఠ పౌర్ణమి రోజున స్వామివారికి ఎంతో వైభవంగా ‘స్నాన యాత్ర’ నిర్వహిస్తారు. ఆలయం ఉత్తర ద్వారం వద్ద ఉన్న ‘సునా కూవా’ అనబడే బంగారు బావి నుండి 108 కుండల పవిత్ర జలాలను తోడి, గర్భగుడి వెలుపల స్నాన మండపంలో స్వామివారికి మహోన్నతమైన అభిషేకం చేస్తారు. ఆ తర్వాత స్వామివారిని గజ వేషంలో (ఏనుగు రూపంలో) అలంకరిస్తారు. అయితే, ఇంతటి భారీ స్నానం తర్వాత స్వామివారికి జ్వరం వస్తుందని భక్తుల నమ్మకం. అందుకే ఆయనకు 15 రోజుల పాటు విశ్రాంతి కల్పిస్తారు. ఈ కాలాన్ని ‘అణసర’ అంటారు. మన ఇంట్లో ఎవరికైనా ఒంట్లో బాగోలేకపోతే ఇల్లంతా ఎలా నిశ్శబ్దంగా మారుతుందో, ఎప్పటికప్పుడు వాళ్ళు తిన్నారా లేదా అని మనం ఎలా ఆప్యాయంగా చూసుకుంటామో, అదే విధంగా దేవుడికి కూడా ఇక్కడ సేవకులు అత్యంత ప్రేమతో సపర్యలు చేస్తారు. ఈ సమయంలో గర్భగుడి తలుపులు మూసివేస్తారు, గంటల మోతలు వినిపించవు. స్వామివారు కనిపించని ఈ 15 రోజుల్లో భక్తుల విరహం అంతా ఇంతా కాదు. ఆ వెలితిని తీర్చుకోవడానికి పూరీకి సమీపంలో ఉన్న బ్రహ్మగిరిలోని ‘అలర్నాథ్’ ఆలయానికి భక్తులు ప్రత్యామ్నాయ దర్శనం కోసం పోటెత్తుతారు. దేవుడికే అనారోగ్యం చేస్తే భక్తులు ఆయన కోలుకునే వరకు ఓపికగా ఎదురుచూడటం పూరీలో మాత్రమే కనిపిస్తుంది.
ఆ 15 రోజుల విశ్రాంతి తర్వాత స్వామివారు పూర్తిగా కోలుకుని, నూతనోత్సాహంతో మళ్లీ భక్తులకు దర్శనమిస్తారు. దీనినే ‘నవయౌవన దర్శనం’ లేదా ‘నేత్రోత్సవం’ అంటారు. ఆ తర్వాత జగన్నాథుడు, బలభద్రుడు, సుభద్రా దేవి రథాలపై కొలువై వీధుల్లోకి వస్తారు. గుడిలోకి ప్రవేశించలేని సామాన్యుల కోసం, తనను చూడటానికి రాలేని వారి కోసం దేవుడే స్వయంగా వీధుల్లోకి వచ్చి దర్శనమిచ్చే అద్భుతమైన ఘట్టమే ఈ మహా రథయాత్ర. ఈ సమయంలో వీధే గర్భగుడి అవుతుంది, రథమే కదిలే దేవాలయమవుతుంది. ఇక జగన్నాథుని రూపం చూస్తే చేతులు, పాదాలు స్పష్టంగా ఉండవు, కళ్లు గుండ్రంగా రెప్పవాల్చకుండా ఉంటాయి. దీనివెనుక ఒక గొప్ప ఆంతర్యం ఉంది. దేవుడికి చేతులు లేవు కనుక భక్తులే ఆయన చేతులై ఆ రథాన్ని లాగుతారు, దేవుడికి పాదాలు లేవు కనుక భక్తులే ఆయన పాదాలై ఆయనను ముందుకు నడిపిస్తారు. దేవుడు మనుషులను మోయడం కాదు, మనుషులే దేవుడిని మోసే అద్భుతం ఇది. భగవంతుడు తన సేవలో మానవుల భాగస్వామ్యానికి ఇంతగా పెద్దపీట వేసిన రూపం బహుశా మరొకటి లేదు.
పూరీ ఆలయంలోని వంటగదిని ‘రోషఘర’ అంటారు. ఇక్కడ మట్టి కుండలను ఒకదానిపై ఒకటి ఉంచి అత్యంత సంప్రదాయబద్ధంగా వంట చేస్తారు. స్వామివారికి నైవేద్యం సమర్పించిన తర్వాత అది ‘మహాప్రసాదం’గా మారుతుంది. దేవుడు స్వయంగా తిని, తన కుటుంబమైన భక్తులందరికీ ఆ ఆహారాన్ని పంచుతున్నాడనే గొప్ప భావన ఇక్కడ కనిపిస్తుంది. భోజనం దేవుడికి, భక్తుడికి మధ్య ఉన్న బంధాన్ని మరింత బలపరుస్తుంది. అలాగే, భారతదేశంలోని చాలా ఆలయాల్లో దేవుని మూర్తులు రాయి లేదా లోహంతో ఉంటాయి. కానీ జగన్నాథుని మూర్తులు చెక్కతో (దారువుతో) తయారు చేస్తారు. చెక్క కాలక్రమేణా మార్పు చెందుతుంది కాబట్టి, ప్రతి 12 లేదా 19 సంవత్సరాలకు ఒకసారి (అధిక మాసం వచ్చినప్పుడు) స్వామివారి మూర్తులను కొత్తగా తయారు చేస్తారు. దీనినే ‘నవకళేబరం’ అంటారు. ఆ సమయంలో పాత మూర్తిలో ఉన్న ‘బ్రహ్మ పదార్థం’ అనే అదృశ్యమైన దైవిక శక్తిని తీసి కొత్త మూర్తిలోకి మారుస్తారు. దేహం నశ్వరమైనది, ఆత్మ శాశ్వతమైనది అని భగవద్గీతలో చెప్పిన తత్వాన్ని పూరీ జగన్నాథుడు ఆచరణాత్మకంగా చూపిస్తాడు. పాత మూర్తులను ఆలయ ప్రాంగణంలోనే ఒక కుటుంబ సభ్యుడిని సాగనంపినట్లుగా ఎంతో భక్తిశ్రద్ధలతో ఖననం చేస్తారు.
రథయాత్ర నాడు గజపతి మహారాజు స్వయంగా బంగారు చీపురు పట్టి రథాన్ని ఊడ్చే ‘ఛెరా పహరా’ అనే ఘట్టం, దేవుడి ముందు ఎంతటి రాజైనా సేవకుడే అని చాటిచెబుతుంది. ఇదంతా చూస్తే జగన్నాథుడు కేవలం ఒక దేవుడు మాత్రమే కాదు.. ఆయన రాజు, బిడ్డ, అతిథి, రోగి, కుటుంబ సభ్యుడు అని అర్థమవుతుంది. దైవం అంటే మనకు దూరంగా ఎక్కడో ఉండేది కాదు, మన జీవితంలోనే ఒక భాగం అని ఈ ఆలయ సంప్రదాయాలు మనకు నేర్పుతాయి. దేవుడికి జబ్బు చేయడం అనేది మూఢనమ్మకం కాదు, అది భగవంతుడికి మానవుడికి మధ్య ఉన్న అత్యంత మధురమైన, భావోద్వేగ భరితమైన బంధానికి నిలువెత్తు ప్రతీక
